Przejdź do treści
Warszawa i województwo mazowieckie Pon.-Pt. ok. 9:00-18:00
Bezpłatna wstępna rozmowa telefoniczna +48 784 265 557
Baza wiedzy

Upadłość byłego przedsiębiorcy: jak oddłużyć się po zamknięciu firmy?

13 listopada 2026 · 32 min czytania · adw. Aldona Sasin

Klucze do zamkniętej firmy na księdze rachunkowej obok dokumentów na biurku, upadłość byłego przedsiębiorcy

Były przedsiębiorca może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej od razu po wykreśleniu działalności z CEIDG. Nie musi czekać roku, a postępowanie obejmuje także długi z firmy: wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, banków i leasingodawców. Roczny termin, o którym wciąż piszą niektóre poradniki, dotyczy dziś wniosku składanego przez wierzyciela, a nie przez dłużnika[1]. Poniżej wyjaśniam, które zobowiązania z działalności sąd może umorzyć, których nie umorzy, jak przeszłość firmy wpływa na plan spłaty i kiedy lepszą drogą jest upadłość przedsiębiorcy albo restrukturyzacja.

W skrócie

  • Warunkiem jest brak statusu przedsiębiorcy w dniu złożenia wniosku i w dniu jego rozpoznania przez sąd. Zawieszenie działalności to za mało, wpis trzeba wykreślić.
  • Długi wobec ZUS i urzędu skarbowego nie są wyłączone z umorzenia. Nie umarza się m.in. alimentów, grzywien orzeczonych przez sąd i obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem.
  • Odpowiedzialność członka zarządu spółki z o.o. (art. 299 KSH, art. 116 Ordynacji podatkowej) co do zasady może zostać objęta upadłością konsumencką, ale wymaga indywidualnej oceny.
  • Upadłość nie zwalnia poręczycieli ani wspólnika spółki cywilnej, który odpowiada solidarnie.
  • Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł. Wniosek składa się elektronicznie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych.

Spis treści

  1. Kiedy były przedsiębiorca może złożyć wniosek o upadłość konsumencką?
  2. Czy wierzyciel może złożyć wniosek o upadłość byłego przedsiębiorcy?
  3. Jakie długi z działalności gospodarczej obejmuje upadłość konsumencka?
  4. Których zobowiązań sąd nie umorzy?
  5. Czy sposób prowadzenia firmy wpływa na oddłużenie?
  6. Jak wygląda plan spłaty i kiedy możliwe jest umorzenie bez planu?
  7. Upadłość konsumencka, upadłość przedsiębiorcy czy restrukturyzacja?
  8. Czy przedawnienie długów z firmy ma znaczenie?
  9. Czy po upadłości konsumenckiej można znowu prowadzić firmę?
  10. Czy nowelizacja Prawa upadłościowego zmienia sytuację byłych przedsiębiorców?
  11. Jak przygotować wniosek krok po kroku?
  12. Najczęstsze pytania

Kiedy były przedsiębiorca może złożyć wniosek o upadłość konsumencką?

Przepisy o upadłości konsumenckiej stosuje się do osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić jako upadłości przedsiębiorcy[2]. W praktyce oznacza to jedno: w dniu złożenia wniosku nie może Pan ani Pani mieć statusu przedsiębiorcy. Drugim warunkiem jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa przyjmuje domniemanie niewypłacalności, gdy opóźnienie w płatnościach przekracza 3 miesiące[3].

Nie ma znaczenia, czy długi powstały w firmie, czy w życiu prywatnym. Osoba prowadząca jednoosobową działalność odpowiada za zobowiązania firmowe całym swoim majątkiem, dlatego w upadłości konsumenckiej wszystkie te długi trafiają do jednego postępowania.

Wykreślenie z CEIDG, a nie zawieszenie

Zawieszenie nie kończy statusu przedsiębiorcy. Prawo przedsiębiorców wprost nazywa osobę z zawieszoną działalnością przedsiębiorcą, który w tym czasie może m.in. wykonywać czynności niezbędne do zachowania źródła przychodów[5]. Sąd, który widzi aktywny lub zawieszony wpis, ma więc podstawę przyjąć, że wnioskodawca jest przedsiębiorcą, a wtedy wniosek o upadłość konsumencką trafia na przeszkodę. Dlatego zawsze zalecam, aby przed złożeniem wniosku doprowadzić do wykreślenia wpisu i zachować potwierdzenie z CEIDG z datą wykreślenia.

Formalne zamknięcie firmy to też dobry moment na porządek w dokumentach. Ostatnie deklaracje do urzędu skarbowego, wyrejestrowanie z ZUS, rozliczenie lub wypowiedzenie umów leasingu i najmu: wszystkie te informacje będą potrzebne we wniosku i u syndyka.

Czy trzeba czekać rok od zamknięcia firmy?

Nie. Przepisy nie przewidują dla dłużnika żadnego okresu karencji po wykreśleniu z rejestru. Wniosek można złożyć nawet następnego dnia. Przekonanie o „roku od wykreślenia” pochodzi z dawnego brzmienia przepisów, sprzed reformy upadłości konsumenckiej z marca 2020 r. Dziś art. 8 Prawa upadłościowego mówi o roku od wykreślenia w innym kontekście: przez ten czas wierzyciel może złożyć wniosek o upadłość byłego przedsiębiorcy[1]. Piszę o tym w kolejnej części.

Co, jeśli firma figuruje w CEIDG, ale od lat nie działa?

Wpis do CEIDG nie tworzy statusu przedsiębiorcy. Decyduje faktyczne prowadzenie działalności. Tak uznał Sąd Okręgowy w Rzeszowie w postanowieniu z 18 listopada 2020 r. (sygn. VI Gz 315/20). Sąd rejonowy umorzył tam postępowanie konsumenckie tylko dlatego, że dłużniczka miała w rejestrze aktywny wpis, choć według informacji z urzędu skarbowego w ostatnich 5 latach rozliczała podatek wyłącznie z umowy o pracę. Sąd odwoławczy uchylił to postanowienie i nakazał zbadać, czy działalność była faktycznie prowadzona[4].

To orzeczenie pokazuje, że sprawa nie jest przegrana, gdy ktoś zapomniał o starym wpisie. Pokazuje jednak także ryzyko: spór o status przedsiębiorcy wydłuża postępowanie i może zakończyć się umorzeniem. Prościej i bezpieczniej jest wykreślić wpis przed złożeniem wniosku.

Wspólnik spółki, członek zarządu: kto jest przedsiębiorcą?

Przepisy o upadłości przedsiębiorców stosuje się nie tylko do osób z wpisem w CEIDG. Ustawa obejmuje nimi także wspólników osobowych spółek handlowych odpowiadających bez ograniczenia całym majątkiem, czyli np. wspólników spółki jawnej i komplementariuszy, oraz wspólników spółki partnerskiej[2]. Wspólnicy spółki cywilnej są przedsiębiorcami w zakresie wykonywanej działalności[5].

Sytuacja Czy może złożyć wniosek o upadłość konsumencką? Co trzeba zrobić najpierw?
Jednoosobowa działalność wykreślona z CEIDG Tak Nic, wystarczy potwierdzenie wykreślenia
Jednoosobowa działalność zawieszona Co do zasady nie, zawieszenie nie kończy statusu przedsiębiorcy Wykreślić działalność z CEIDG
Wspólnik spółki cywilnej Nie, dopóki prowadzi działalność w spółce Wystąpić ze spółki lub ją rozwiązać i wykreślić swój wpis
Wspólnik spółki jawnej, komplementariusz Nie, dopóki jest wspólnikiem Przestać być wspólnikiem (np. wystąpienie, likwidacja spółki)
Członek zarządu spółki z o.o. bez własnej firmy Tak, funkcja w zarządzie nie czyni go przedsiębiorcą Ocenić odpowiedzialność za długi spółki
Udziałowiec spółki z o.o. Tak Ujawnić udziały we wniosku

Czy wierzyciel może złożyć wniosek o upadłość byłego przedsiębiorcy?

Tak, przez rok od wykreślenia dłużnika z rejestru. Gdy ktoś prowadził działalność bez wpisu, rok liczy się od faktycznego zaprzestania działalności[1]. W obu przypadkach postępowanie toczy się według przepisów o upadłości konsumenckiej, a nie według zasad upadłości przedsiębiorcy.

Postępowanie wszczęte wyłącznie na wniosek wierzyciela różni się w kilku punktach. Gdy majątku dłużnika nie wystarcza na koszty, sąd może oddalić wniosek wierzyciela albo umorzyć postępowanie. Skarb Państwa wyłoży koszty tylko wtedy, gdy dłużnik sprzeciwi się umorzeniu, a sąd przed decyzją go wysłuchuje. Dłużnik, który chce oddłużenia, powinien więc taki sprzeciw zgłosić. Nie może natomiast zażądać umorzenia postępowania własnym wnioskiem. Na koniec syndyk pyta dłużnika, czy chce ustalenia planu spłaty albo umorzenia zobowiązań. Odpowiedź „nie” oznacza zakończenie postępowania bez oddłużenia[6].

Wniosek wierzyciela nie zamyka więc drogi do umorzenia długów. Wymaga jednak aktywnej postawy dłużnika: udziału w sprawie, współpracy z syndykiem i świadomej decyzji, o co wnosi na końcu postępowania.

Jakie długi z działalności gospodarczej obejmuje upadłość konsumencka?

Upadłość konsumencka obejmuje wszystkie zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, z wyjątkiem tych, które ustawa wprost wyłącza z umorzenia[7]. Katalog wyjątków jest zamknięty i nie ma w nim ani składek ZUS, ani podatków, ani długów wobec kontrahentów. Poniższa tabela zbiera najczęstsze długi, z którymi zgłaszają się do mnie byli przedsiębiorcy.

Rodzaj długu z działalności Czy może zostać umorzony? Na co uważać?
Składki ZUS (własne i jako płatnika za pracowników) Tak W podziale pieniędzy z masy upadłości składki na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 lata mają pierwszeństwo
Podatki: VAT, PIT, zaliczki, odsetki Tak Grzywny orzeczone przez sąd, także w sprawach karnych skarbowych, nie podlegają umorzeniu
Faktury kontrahentów i dostawców Tak Każdy wierzyciel musi trafić do spisu we wniosku
Zaległe wynagrodzenia byłych pracowników Tak Są zaspokajane w pierwszej kategorii, przed innymi długami
Kredyty i pożyczki firmowe Tak Poręczyciel i współkredytobiorca nadal odpowiadają
Leasing po wypowiedzeniu umowy Tak, roszczenia leasingodawcy Przedmiot leasingu nie jest Pana ani Pani własnością i wraca do finansującego
Weksle i poręczenia za długi firmy Tak Pozostali dłużnicy wekslowi i poręczyciele odpowiadają dalej
Odpowiedzialność członka zarządu (art. 299 KSH, art. 116 Ordynacji podatkowej) Co do zasady tak Znaczenie ma data powstania zobowiązania (przy art. 116 data decyzji) oraz to, czy w sprawie zapadł wyrok karny albo wyrok zasądzający odszkodowanie
Długi spółki cywilnej Tak, wobec Pana lub Pani. Każdy wspólnik odpowiada solidarnie za całość długu spółki Pozostali wspólnicy nadal odpowiadają za całość
Grzywna orzeczona wyrokiem sądu Nie Wyłączenie z art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego
Naprawienie szkody z przestępstwa stwierdzonego prawomocnym wyrokiem Nie Jak wyżej

„Tak” w tabeli oznacza, że ustawa nie wyłącza danego długu z umorzenia. O umorzeniu i jego zakresie zawsze decyduje sąd.

Czy upadłość konsumencka umarza długi w ZUS?

Mogą zostać umorzone. Zaległe składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne nie należą do zobowiązań wyłączonych z umorzenia. Dotyczy to zarówno składek, które przedsiębiorca płacił za siebie, jak i składek należnych za zatrudnionych pracowników. ZUS zgłasza swoje wierzytelności syndykowi tak jak każdy inny wierzyciel, a sąd zawiadamia właściwy oddział ZUS o ogłoszeniu upadłości[8].

Różnica polega na kolejności zaspokojenia. Jeżeli w postępowaniu syndyk zgromadzi pieniądze, na przykład ze sprzedaży samochodu czy udziału w mieszkaniu, składki na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 lata przed ogłoszeniem upadłości trafiają do pierwszej kategorii, razem z należnościami pracowniczymi. Pozostałe składki, w tym zdrowotna, oraz podatki zaspokajane są w kategorii drugiej, a odsetki w trzeciej[9].

Co z długami w urzędzie skarbowym?

Zaległy VAT, PIT, zaliczki na podatek dochodowy i odsetki od zaległości podatkowych podlegają umorzeniu na tych samych zasadach co inne długi. Po ogłoszeniu upadłości syndyk zwraca się do naczelnika urzędu skarbowego o informacje z ostatnich 5 lat, które mają znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej upadłego[8]. Rozbieżność między tym, co wynika z danych podatkowych, a tym, co zostało podane we wniosku, syndyk zgłasza sądowi. To jeden z powodów, dla których wniosek byłego przedsiębiorcy wymaga szczególnej staranności.

Osobną kategorią są kary. Grzywna orzeczona przez sąd, w tym za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, nie zostanie umorzona[7].

Kontrahenci, dostawcy i pracownicy

Niezapłacone faktury, kary umowne, zaległe czynsze za lokal i należności pracowników to zwykłe zobowiązania, które sąd może umorzyć. Ważne, aby ujawnić wszystkich wierzycieli. Zobowiązania, których dłużnik umyślnie nie ujawnił, nie podlegają umorzeniu, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu[7]. Przy kilkudziesięciu kontrahentach z kilku lat działalności łatwo kogoś pominąć, dlatego spis wierzycieli przygotowuję razem z klientem na podstawie wyciągów bankowych, rejestrów VAT i korespondencji.

Leasing samochodu lub maszyn

Przedmiot leasingu należy do leasingodawcy, więc nie wchodzi do masy upadłości i nie jest sprzedawany przez syndyka. Po wypowiedzeniu umowy leasingodawca odbiera rzecz i rozlicza umowę. Kwota, której żąda po rozliczeniu, na przykład niezapłacone raty i odszkodowanie, jest zwykłą wierzytelnością i może zostać umorzona. Jeżeli umowa nadal trwa, a rata jest płacona, decyzję o jej dalszym losie podejmuję z klientem jeszcze przed złożeniem wniosku.

Kredyty firmowe, poręczenia i weksle

Kredyt obrotowy, inwestycyjny czy karta kredytowa firmy mogą zostać objęte umorzeniem. Inaczej jest z osobami, które dodatkowo zabezpieczały te długi. Ustalenie planu spłaty nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela i współdłużnika upadłego, ani praw z hipoteki lub zastawu ustanowionych na mieniu osoby trzeciej[10]. Jeżeli kredyt firmowy poręczył rodzic albo małżonek z rozdzielnością majątkową, bank może nadal żądać od niego zapłaty. Umorzenie działa też w relacji z poręczycielem: poręczyciel, który zapłaci za upadłego, nie odzyska od niego tych pieniędzy. O sytuacji poręczyciela piszę szerzej w artykule Poręczyłam kredyt. Czy muszę spłacać długi koleżanki?

Gdy kredyt był zabezpieczony hipoteką na nieruchomości dłużnika, nieruchomość wchodzi do masy upadłości. Syndyk ją sprzedaje, a bank co do zasady zaspokaja się z ceny w pierwszej kolejności, w granicach zabezpieczenia i po potrąceniu kosztów sprzedaży.

Odpowiedzialność członka zarządu za długi spółki z o.o.

Wiele osób prowadziło działalność nie w CEIDG, a przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Gdy egzekucja przeciwko spółce okazuje się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają za jej zobowiązania solidarnie i osobiście, chyba że wykażą okoliczności zwalniające, np. zgłoszenie wniosku o upadłość spółki we właściwym czasie albo brak winy. Wobec kontrahentów odpowiadają na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych, a za zaległości podatkowe i składkowe na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej, który do składek ZUS stosuje się odpowiednio[11]. Odpowiedzialność podatkową i składkową organ stwierdza decyzją.

Członek zarządu nie jest przedsiębiorcą tylko z powodu pełnionej funkcji, więc może skorzystać z upadłości konsumenckiej. Zobowiązań z tych przepisów nie ma w katalogu długów wyłączonych z umorzenia. Są jednak dwa zastrzeżenia. Po pierwsze, umorzenie obejmuje zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości. Odpowiedzialność za podatki i składki spółki powstaje dopiero z decyzją organu, więc jeżeli decyzja zostanie wydana po ogłoszeniu upadłości, organ może twierdzić, że zobowiązanie nie jest objęte umorzeniem. Po drugie, umorzeniu nie podlega obowiązek naprawienia szkody orzeczony w sprawie karnej ani zobowiązanie do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem, na przykład po skazaniu za niezgłoszenie wniosku o upadłość spółki. Sporne bywa też, czy wyłączenie obejmuje odszkodowanie zasądzone od członka zarządu wyrokiem sądu cywilnego. Dlatego każdą taką sprawę oceniam na podstawie konkretnych orzeczeń i decyzji. Syndyk sprawdza w Krajowym Rejestrze Sądowym, czy upadły w ciągu ostatnich 10 lat był członkiem organów spółek handlowych i czy ogłoszono ich upadłość[8], więc takie funkcje trzeba opisać we wniosku rzetelnie.

Wspólnik spółki cywilnej

Wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają za jej zobowiązania solidarnie[12]. Upadłość konsumencka jednego wspólnika może doprowadzić do umorzenia jego długów, ale nie zwalnia pozostałych wspólników, bo ustawa wprost zachowuje prawa wierzyciela wobec współdłużnika i poręczyciela przy planie spłaty[10], a w praktyce tak samo ocenia się umorzenie bez planu. W praktyce wierzyciel spółki może kierować całe roszczenie do drugiego wspólnika. Za zaległości podatkowe i składkowe samej spółki cywilnej wspólnik odpowiada na podstawie decyzji organu. Przed złożeniem wniosku omawiam z klientem, jak ta decyzja wpłynie na byłych wspólników, bo bywa, że to członkowie rodziny.

Których zobowiązań sąd nie umorzy?

Art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego zawiera zamknięty katalog zobowiązań, które przetrwają upadłość[7]:

  • zobowiązania alimentacyjne,
  • renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
  • grzywny orzeczone przez sąd,
  • obowiązek naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (w praktyce chodzi przede wszystkim o obowiązki orzeczone w sprawie karnej),
  • nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie,
  • naprawienie szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
  • zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

U byłych przedsiębiorców najczęściej dotyczy to wyroków karnych skarbowych i spraw o przestępstwa na szkodę wierzycieli. Sam fakt, że firma nie płaciła podatków czy składek, nie zamienia tych długów w nieumarzalne. Inaczej może być, gdy za niepłacenie zapadł prawomocny wyrok skazujący. Wtedy trzeba sprawdzić, czy wierzyciel nie powoła się na wyłączenie dotyczące szkody wynikającej z przestępstwa. Więcej przykładów z praktyki opisuję w artykule Jakie zobowiązania nie umarzają się w upadłości konsumenckiej?

Czy sposób prowadzenia firmy wpływa na oddłużenie?

Tak, ale inaczej, niż wiele osób się obawia. Nieudany biznes, utrata kontraktu, choroba czy zatory płatnicze nie są przeszkodą w oddłużeniu. Sąd odmawia ustalenia planu spłaty lub umorzenia zobowiązań w dwóch sytuacjach: gdy upadły doprowadził do niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie majątku i celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań, oraz gdy w ciągu 10 lat przed wnioskiem prowadzono wobec niego postępowanie upadłościowe, w którym umorzono jego długi. Nawet wtedy sąd może ustalić plan spłaty, jeżeli przemawiają za tym względy słuszności lub względy humanitarne[13].

Przeszłość firmy ma za to znaczenie dla długości planu spłaty. W postanowieniu o planie sąd ustala, czy upadły doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa. Jeżeli tak, plan trwa od 36 do 84 miesięcy, zamiast do 36 miesięcy[14].

Czy niezłożenie wniosku o upadłość firmy w terminie przekreśla oddłużenie?

Nie przekreśla. Przedsiębiorca ma obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w ciągu 30 dni od dnia, w którym stał się niewypłacalny[15]. W praktyce mało który właściciel jednoosobowej firmy o tym wie. Spóźnienie nie jest samodzielną przyczyną odmowy oddłużenia, ale sąd może je uwzględnić przy ocenie, czy upadły działał z rażącym niedbalstwem, a więc przy ustalaniu długości planu. Wierzyciel albo syndyk może też w określonych terminach wystąpić o zakaz prowadzenia działalności, o czym piszę niżej.

Dlatego we wniosku byłego przedsiębiorcy nie wystarczy lista długów. Trzeba rzetelnie opisać, jak doszło do niewypłacalności: kiedy pojawiły się problemy, co Pan lub Pani zrobili, aby je opanować, i dlaczego się to nie udało. W sprawach byłych przedsiębiorców, które prowadzę, w tym z branży transportowej i franczyzobiorców, ten opis często decyduje o tym, jak sąd oceni całą historię.

Jak wygląda plan spłaty i kiedy możliwe jest umorzenie bez planu?

Po zakończeniu czynności syndyka sąd wybiera jedno z rozstrzygnięć. Najczęściej ustala plan spłaty wierzycieli dopasowany do możliwości zarobkowych upadłego, kosztów utrzymania jego i rodziny oraz potrzeb mieszkaniowych. Sąd nie jest związany stanowiskiem upadłego ani wierzycieli co do treści planu[14].

Sytuacja Długość planu spłaty
Zasada do 36 miesięcy
Niewypłacalność umyślna lub z rażącego niedbalstwa od 36 do 84 miesięcy
W planie upadły spłaci co najmniej 70% zobowiązań objętych planem nie dłużej niż 1 rok
W planie upadły spłaci co najmniej 50% zobowiązań objętych planem nie dłużej niż 2 lata

Do okresu spłaty zalicza się czas od upływu 6 miesięcy od ogłoszenia upadłości do dnia ustalenia planu. Ta zasada nie działa, jeżeli upadły nie pokryłby w całości kosztów postępowania tymczasowo wyłożonych przez Skarb Państwa[14]. W okresie wykonywania planu wierzyciele nie mogą wszczynać egzekucji długów sprzed ustalenia planu, z wyjątkiem zobowiązań nieumarzalnych.

Plan to także obowiązki. Do końca kwietnia każdego roku upadły składa sądowi sprawozdanie z wykonania planu wraz z kopią zeznania podatkowego. Nie może też dokonywać czynności, które pogorszyłyby jego zdolność do wykonania planu, bez zgody sądu[16]. Jeżeli sytuacja się pogorszy, na przykład przez chorobę, sąd na wniosek upadłego może zmienić plan i przedłużyć termin spłaty o najwyżej 18 miesięcy. Gdy niemożność spłaty jest trwała i niezależna od upadłego, sąd może uchylić plan i umorzyć pozostałe zobowiązania[17].

Umorzenie bez planu i warunkowe umorzenie

Gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest trwale niezdolny do jakichkolwiek spłat, sąd umarza zobowiązania bez ustalania planu. Jeżeli ta niezdolność nie ma charakteru trwałego, sąd umarza długi warunkowo. Przez 5 lat upadły składa coroczne sprawozdania, a wierzyciel albo sam upadły może wnieść o ustalenie planu, gdy sytuacja się poprawi. Jeżeli taki wniosek nie zostanie złożony, zobowiązania ulegają umorzeniu z upływem 5 lat od uprawomocnienia się postanowienia[18]. Szczegóły opisuję w artykule o warunkowym umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty.

Upadłość konsumencka, upadłość przedsiębiorcy czy restrukturyzacja?

Wybór drogi zależy przede wszystkim od tego, czy firma jeszcze działa i czy ma szansę działać dalej. Po wykreśleniu z CEIDG zostaje tylko upadłość konsumencka albo układ konsumencki. Przed wykreśleniem możliwości jest więcej.

Upadłość konsumencka Upadłość przedsiębiorcy (JDG) Restrukturyzacja
Dla kogo? Osoba bez statusu przedsiębiorcy, w tym po wykreśleniu z CEIDG Osoba, która nadal prowadzi działalność Przedsiębiorca (także wspólnik spółki osobowej odpowiadający całym majątkiem) niewypłacalny lub zagrożony niewypłacalnością
Cel Oddłużenie osoby fizycznej Likwidacja majątku i zaspokojenie wierzycieli, oddłużenie dopiero po zakończeniu postępowania Układ z wierzycielami i dalsze prowadzenie firmy
Opłata od wniosku 30 zł 1000 zł, plus 100 zł od późniejszego wniosku o plan spłaty Co do zasady 1000 zł, do tego wynagrodzenie nadzorcy lub zarządcy
Jak następuje umorzenie długów? Plan spłaty, umorzenie bez planu albo warunkowe umorzenie w tym samym postępowaniu Wniosek o plan spłaty lub umorzenie w ciągu 30 dni od obwieszczenia o zakończeniu postępowania Wierzyciele głosują nad układem, który może przewidywać redukcję długu
Firma po postępowaniu Już nie istnieje Majątek firmy jest likwidowany Działa dalej

Opłaty wynikają z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych[19]. Upadłość przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną toczy się według ogólnych przepisów Prawa upadłościowego. Oddłużenie nie następuje w niej automatycznie: upadły ma 30 dni od obwieszczenia postanowienia o zakończeniu postępowania na wniosek o ustalenie planu spłaty i umorzenie pozostałych zobowiązań albo o umorzenie bez planu[20]. Dla większości właścicieli jednoosobowych firm, które nie mają już perspektyw, prostszą drogą jest wykreślenie działalności i upadłość konsumencka.

Kiedy restrukturyzacja ma sens?

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje 4 postępowania: o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe i sanacyjne. Ich celem jest uniknięcie upadłości przez zawarcie układu z wierzycielami[21]. Korzystać z nich mogą przedsiębiorcy oraz wspólnicy spółek osobowych odpowiadający całym majątkiem, więc po wykreśleniu z CEIDG ta droga jest zamknięta. Restrukturyzacja ma sens, gdy firma generuje przychody, a problemem jest skala zaległości, nie brak rynku. Porównanie obu procedur przedstawiam w artykule Postępowanie restrukturyzacyjne a upadłość konsumencka.

Osoba, która nie prowadzi już działalności i ma stały dochód, może zamiast upadłości wystąpić o otwarcie postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli. Wymaga to zaliczki w wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, a układ zawiera się co do zasady na okres do 5 lat[22].

Czy przedawnienie długów z firmy ma znaczenie?

Ma, bo część długów sprzed lat może być już przedawniona. Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego[23]. Składki ZUS przedawniają się po 5 latach od dnia, w którym stały się wymagalne[24]. Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności[25].

Terminy te mogą zostać przerwane albo zawieszone, na przykład przez pozew, wniosek egzekucyjny lub czynności egzekucyjne. Po przerwaniu termin biegnie na nowo. Roszczenie stwierdzone prawomocnym wyrokiem albo nakazem zapłaty przedawnia się dopiero po 6 latach[23]. Samo ogłoszenie upadłości również przerywa bieg przedawnienia podatków i składek. Dlatego przed złożeniem wniosku sprawdzam historię każdego większego długu: daty wymagalności, wyroki, nakazy zapłaty i czynności komornika. Gdy jedynym problemem są dwa przedawnione roszczenia, upadłość może być w ogóle niepotrzebna, a wystarczy obrona w postępowaniu sądowym.

Czy po upadłości konsumenckiej można znowu prowadzić firmę?

Prawo upadłościowe nie wprowadza automatycznego zakazu prowadzenia działalności po upadłości konsumenckiej. Ważny jest jednak moment.

  • Między złożeniem wniosku a ogłoszeniem upadłości nie należy rejestrować działalności. Sąd oceni wtedy wnioskodawcę jako przedsiębiorcę i wniosek konsumencki może zostać oddalony.
  • Po ogłoszeniu upadłości, do ustalenia planu spłaty, majątkiem upadłego zarządza syndyk, więc prowadzenie nowej firmy jest w praktyce bardzo utrudnione.
  • W okresie planu spłaty przepisy wprost przewidują dochody z osobiście wykonywanej działalności zarobkowej: wzrost takich dochodów nie jest podstawą do zmiany planu na wniosek wierzyciela[17]. Obowiązują jednak coroczne sprawozdanie i zakaz czynności pogarszających zdolność do spłaty.
  • Po wykonaniu planu i umorzeniu zobowiązań ograniczenia z postępowania upadłościowego wygasają, chyba że sąd orzekł zakaz opisany niżej.

Decyzję o założeniu firmy w czasie planu omawiam z klientem przed rejestracją.

Zakaz prowadzenia działalności z art. 373 Prawa upadłościowego

Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej nie jest skutkiem samej upadłości. Sąd może go orzec na okres od roku do 10 lat, i to wyłącznie na wniosek uprawnionego podmiotu, m.in. wierzyciela, syndyka albo prokuratora[26]. Przesłanki to przede wszystkim:

  • zawinione niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w ustawowym terminie,
  • niewydanie syndykowi majątku lub dokumentów, ukrywanie albo obciążanie majątku, utrudnianie postępowania,
  • niewypłacalność będąca następstwem celowego działania lub rażącego niedbalstwa dłużnika,
  • wcześniejsza upadłość zakończona umorzeniem długów albo upadłość ogłoszona niedawniej niż 5 lat przed ponowną.

Zakaz obejmuje prowadzenie działalności na własny rachunek i w spółce cywilnej oraz pełnienie m.in. funkcji reprezentanta (w tym członka zarządu), członka rady nadzorczej lub pełnomocnika w spółkach handlowych, spółdzielniach, fundacjach i stowarzyszeniach. Ustawa ogranicza czas na złożenie takiego wniosku. Gdy zarzutem jest niezłożenie wniosku o upadłość w terminie albo doprowadzenie do niewypłacalności celowo lub przez rażące niedbalstwo, postępowanie o zakaz trzeba wszcząć w ciągu roku od ogłoszenia upadłości. Jeżeli wniosek o upadłość w ogóle nie został złożony, termin wynosi 3 lata od ustania niewypłacalności albo od wygaśnięcia obowiązku złożenia wniosku. Samo zamknięcie firmy nie usuwa więc tego ryzyka od razu. Gdy zarzutem jest utrudnianie postępowania, wniosek trzeba złożyć w ciągu roku od jego zakończenia lub umorzenia[27]. Prawomocny zakaz jest obwieszczany w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Czy nowelizacja Prawa upadłościowego zmienia sytuację byłych przedsiębiorców?

Na dziś nie. 2 września 2026 r. rząd przyjął projekt nowelizacji, który przewiduje m.in. umorzenie zobowiązań z mocy prawa 3 miesiące po zakończeniu planu spłaty, rezygnację z nadzoru sądu nad planem z urzędu i usunięcie danych z Krajowego Rejestru Zadłużonych po 3 latach od umorzenia. Na dzień publikacji tego artykułu ustawa nie została ogłoszona w Dzienniku Ustaw, więc obowiązują przepisy opisane powyżej, według tekstu jednolitego Prawa upadłościowego z 2026 r.[2] Projekt omawiam w artykule Nowelizacja Prawa upadłościowego 2026. Według projektu w wersji przyjętej przez rząd zmiany obejmą także byłych przedsiębiorców.

Zwykle nie ma powodu czekać na nowe przepisy. Postępowanie wszczęte teraz dojdzie do etapu planu spłaty za wiele miesięcy, a ogłoszenie upadłości od razu zawiesza egzekucje komornicze prowadzone do majątku wchodzącego do masy upadłości[28].

Jak przygotować wniosek krok po kroku?

  1. Wykreślenie działalności z CEIDG. Wydruk lub potwierdzenie z datą wykreślenia. Wspólnicy spółek: dokumenty wystąpienia lub rozwiązania spółki.
  2. Lista wszystkich wierzycieli. Z adresami, kwotami i terminami zapłaty, także wierzytelności sporne z zaznaczeniem, w jakim zakresie je Pan lub Pani kwestionuje.
  3. Dokumenty publicznoprawne. Decyzje i upomnienia ZUS i urzędu skarbowego, zaświadczenia o zaległościach, ewentualne decyzje o odpowiedzialności członka zarządu.
  4. Umowy firmowe. Kredyty, leasingi z rozliczeniami, poręczenia, weksle, umowy spółek.
  5. Wykaz majątku z szacunkową wyceną. Także pozostałości po firmie: maszyny, towar, wierzytelności od klientów.
  6. Przychody i koszty utrzymania z ostatnich 6 miesięcy oraz informacja o osobach na utrzymaniu.
  7. Czynności z ostatnich 12 miesięcy. Sprzedaż lub darowizna nieruchomości, udziałów, akcji, a także ruchomości, wierzytelności i innych praw o wartości powyżej 10 000 zł.
  8. NIP, jeżeli miał go Pan lub Pani w ciągu ostatnich 10 lat, i opis okoliczności powstania niewypłacalności.
  9. Złożenie wniosku elektronicznie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (osoba działająca bez pełnomocnika może skorzystać także z biura podawczego sądu) i opłata 30 zł. Przy reprezentacji przez adwokata dochodzi opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.

Zakres informacji wynika z art. 4912 ust. 4 Prawa upadłościowego. Wniosek kończy się oświadczeniem o prawdziwości danych, a nieprawdziwe lub niepełne dane mogą doprowadzić do umorzenia postępowania[29]. Szczegółowy poradnik znajdą Państwo na stronie wniosek o upadłość konsumencką, a orientacyjne terminy w artykule Ile trwa upadłość konsumencka? Wynagrodzenie kancelarii i pozostałe wydatki opisuję na stronie koszty upadłości konsumenckiej.

Najczęstsze pytania

Czy po zamknięciu jednoosobowej działalności trzeba czekać rok z wnioskiem o upadłość konsumencką?

Nie. Dłużnik może złożyć wniosek od razu po wykreśleniu działalności z CEIDG. Roczny termin z art. 8 Prawa upadłościowego dotyczy wierzyciela, który przez rok od wykreślenia może sam złożyć wniosek o upadłość byłego przedsiębiorcy.

Czy długi w ZUS i urzędzie skarbowym z działalności zostaną umorzone?

Mogą zostać umorzone, bo składki i podatki nie należą do zobowiązań wyłączonych z umorzenia. Wyjątkiem są grzywny orzeczone przez sąd, także w sprawach karnych skarbowych.

Czy zawieszenie działalności wystarczy, aby ogłosić upadłość konsumencką?

Co do zasady nie. Osoba z zawieszoną działalnością pozostaje przedsiębiorcą, a upadłość konsumencka jest dla osób bez tego statusu. Przed złożeniem wniosku działalność należy wykreślić z CEIDG.

Czy członek zarządu spółki z o.o. może ogłosić upadłość konsumencką?

Tak, jeżeli sam nie prowadzi działalności gospodarczej. Odpowiedzialność za długi spółki z art. 299 KSH i art. 116 Ordynacji podatkowej co do zasady może zostać umorzona. Każdą taką sprawę trzeba przeanalizować pod kątem daty powstania zobowiązania oraz ewentualnych wyroków karnych lub odszkodowawczych.

Co upadłość jednego wspólnika spółki cywilnej oznacza dla drugiego?

Wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają solidarnie. Umorzenie długów jednego z nich nie zwalnia pozostałych, więc wierzyciel może żądać całej kwoty od drugiego wspólnika.

Czy po upadłości konsumenckiej można założyć nową firmę?

Co do zasady tak. Zakaz prowadzenia działalności nie wynika z samej upadłości. Sąd może go orzec na okres od roku do 10 lat tylko na wniosek m.in. wierzyciela lub syndyka i tylko z przyczyn wymienionych w ustawie.

Czy spóźnienie z wnioskiem o upadłość firmy przekreśla oddłużenie?

Nie przekreśla. Sąd może jednak uwzględnić je przy ocenie, czy niewypłacalność powstała wskutek rażącego niedbalstwa, a wtedy plan spłaty trwa od 36 do 84 miesięcy.

Ile kosztuje wniosek o upadłość konsumencką byłego przedsiębiorcy?

Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł, tyle samo co w każdej sprawie konsumenckiej. Przy reprezentacji przez adwokata dochodzi 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i wynagrodzenie kancelarii ustalane po analizie sprawy.

Zamknęli Państwo firmę, a długi zostały? Prowadzę sprawy upadłościowe byłych przedsiębiorców z Warszawy i całego Mazowsza. W pierwszej, bezpłatnej rozmowie telefonicznej sprawdzę, czy w Państwa sytuacji upadłość konsumencka jest dobrą drogą i co trzeba przygotować. Telefon: 784 265 557. Więcej o tym, jak pracuję w takich sprawach, piszę na stronie upadłość byłego przedsiębiorcy. Można też napisać przez formularz kontaktowy.

Podstawa prawna i źródła

  1. Art. 8 ust. 1-2, art. 9 i art. 4912 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 913).
  2. Art. 5 i art. 4911 ust. 1 Prawa upadłościowego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 913, ze zm.).
  3. Art. 11 ust. 1 i 1a Prawa upadłościowego.
  4. Postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 18 listopada 2020 r., sygn. VI Gz 315/20, Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Rzeszowie.
  5. Art. 4 ust. 2 i art. 25 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1484).
  6. Art. 4917 ust. 5, art. 49110 ust. 5 i art. 49114 ust. 2 Prawa upadłościowego.
  7. Art. 49121 ust. 1-2 Prawa upadłościowego.
  8. Art. 4916 ust. 2 i art. 4918 Prawa upadłościowego.
  9. Art. 342 ust. 1 pkt 1-3 w zw. z art. 49115 ust. 7 Prawa upadłościowego.
  10. Art. 49115 ust. 5 Prawa upadłościowego.
  11. Art. 299 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. 2024 poz. 18, ze zm.); art. 108 § 1 i art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 622); art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 199).
  12. Art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795).
  13. Art. 49114a ust. 1 Prawa upadłościowego.
  14. Art. 49115 ust. 1, 1a-1d, 4 i 6 Prawa upadłościowego.
  15. Art. 21 ust. 1 i 3 Prawa upadłościowego; w postępowaniu konsumenckim przepisu art. 21 nie stosuje się (art. 4912 ust. 1).
  16. Art. 49118 Prawa upadłościowego.
  17. Art. 49119 ust. 1-3 Prawa upadłościowego.
  18. Art. 49116 ust. 1 i 2a-2i Prawa upadłościowego.
  19. Art. 14 ust. 3, art. 74 pkt 1 i 3, art. 76 pkt 5 i art. 76a pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228).
  20. Art. 369 ust. 1, 1a i 2 Prawa upadłościowego.
  21. Art. 2, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz.U. 2026 poz. 533).
  22. Art. 49125, art. 49126 ust. 1 i art. 49133 Prawa upadłościowego.
  23. Art. 118, art. 123 § 1 i art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego.
  24. Art. 24 ust. 4-6 (w tym ust. 5c) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
  25. Art. 70 § 1, § 3 i § 4 Ordynacji podatkowej.
  26. Art. 373 ust. 1 i 3, art. 374 ust. 1 i art. 376 ust. 1 i 5 Prawa upadłościowego.
  27. Art. 374 ust. 1 i art. 377 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego.
  28. Art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego.
  29. Art. 4912 ust. 4 i art. 49110 ust. 2a Prawa upadłościowego.

Potrzebują Państwo oceny swojej sytuacji? Powyższy artykuł ma charakter ogólny. Każda sprawa jest inna, dlatego zapraszam do bezpłatnej rozmowy telefonicznej, podczas której ocenię Państwa przypadek indywidualnie. Telefon: +48 784 265 557.

Bezpłatna wstępna rozmowa

Proszę zadzwonić i opowiedzieć o swojej sytuacji. Ocenię, czy upadłość konsumencka jest w Państwa przypadku możliwa.

Zadzwoń teraz