Procedura upadłości konsumenckiej w Polsce stoi u progu kolejnych znaczących zmian. Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt nowelizacji prawa upadłościowego (nr UD260), który ma zostać przyjęty w trzecim kwartale 2025 roku. Planowane reformy zmierzają do dalszego uproszczenia procedur, odciążenia sądów oraz przyspieszenia procesów oddłużeniowych dla konsumentów.
Kluczowe zmiany w nadzorze nad planem spłaty
Przerzucenie odpowiedzialności na wierzycieli
Najistotniejszą zmianą wprowadzaną przez projekt jest rezygnacja z obowiązkowego nadzoru sądu nad wykonywaniem przez upadłego planu spłaty wierzycieli. Zgodnie z obecnym stanem prawnym, sądy sprawują nadzór z urzędu nad realizacją planów spłaty, co generuje ogromne obciążenie administracyjne. Upadli konsumenci muszą składać corocznie – do końca kwietnia – szczegółowe sprawozdania z wykonania planu, często obejmujące obszerne wyciągi bankowe.
W skali całego kraju oznacza to dziesiątki tysięcy dokumentów rocznie, które muszą być analizowane przez sądy. Projektowana nowelizacja zakłada zmianę tego podejścia – sąd będzie sprawował kontrolę wyłącznie na wniosek zainteresowanych wierzycieli. To oni, jako bezpośrednio zainteresowani realizacją planu spłaty, będą odpowiedzialni za bieżącą weryfikację wykonania zobowiązań przez dłużnika.
Automatyczne umorzenie zobowiązań
Kolejną przełomową zmianą jest wprowadzenie automatycznego umorzenia zobowiązań upadłego po upływie trzech miesięcy od zakończenia planu spłaty. Obecnie proces ten wymaga aktywnego działania sądu i może się znacznie przeciągać. Nowe przepisy przewidują, że umorzenie nastąpi automatycznie, bez konieczności podejmowania dodatkowych czynności procesowych.
Ograniczenia w środkach zaskarżenia
Zmiany w prawie do skargi kasacyjnej
Projekt nowelizacji przewiduje również istotne ograniczenie możliwości wnoszenia skargi kasacyjnej w sprawach dotyczących planu spłaty i umorzenia zobowiązań. Wierzyciele stracą prawo do wnoszenia kasacji od wyroków sądu drugiej instancji w tego typu sprawach. Według ekspertów, zmiana ta wpisuje się w ogólną filozofię projektu, która zakłada odciążenie wymiaru sprawiedliwości i przyspieszenie postępowań.
Cyfryzacja i Krajowy Rejestr Zadłużonych
Rozwój systemu KRZ
Równolegle z planowanymi zmianami legislacyjnymi, Ministerstwo Sprawiedliwości intensywnie rozwija system Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). W lipcu 2025 roku podpisano umowę z firmą Asseco Poland S.A. na 45-miesięczne utrzymanie i rozwój systemu. Przewidziane są liczne usprawnienia, które zwiększą dostępność, wygodę i efektywność systemu dla wszystkich użytkowników.
Elektroniczne składanie wniosków
Od 2021 roku wnioski o upadłość konsumencką można składać wyłącznie drogą elektroniczną za pośrednictwem KRZ. System ten obsługuje już kompleksowo postępowania upadłościowe, umożliwiając dłużnikom utworzenie konta i wypełnienie formularza wniosku online. W 2025 roku w Polsce wciąż istnieje możliwość składania wniosków w formie papierowej, ale docelowo wszystkie procedury mają być przeprowadzane elektronicznie.
Skutki wprowadzanych zmian
Korzyści dla przedsiębiorców
Eksperci prognozują, że odciążenie sądów od nadzoru nad planami spłaty konsumentów przyspieszy rozpatrywanie innych spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, szczególnie tych dotyczących przedsiębiorców. Obecnie większość spraw upadłościowych dotyczy konsumentów, co powoduje zatory w sprawach gospodarczych.
Wyzwania dla wierzycieli
Przerzucenie odpowiedzialności za nadzór na wierzycieli może budzić pewne obawy w tej grupie. Będą oni musieli uważniej śledzić swoje sprawy i samodzielnie kontrolować, czy dłużnik wywiązuje się z nałożonych zobowiązań. Jednak eksperci oceniają tę zmianę pozytywnie, argumentując, że nie jest rolą sądu nadzorowanie tego rodzaju procesów.
Liberalizacja przesłanek upadłościowych
Zmiany z 2020 roku
Warto przypomnieć, że znaczące liberalizacje w upadłości konsumenckiej wprowadzono już w marcu 2020 roku. Sąd przestał badać na etapie ogłaszania upadłości przyczyny niewypłacalności osoby fizycznej, w szczególności czy powstała ona w sposób umyślny czy na skutek rażącego niedbalstwa. Te okoliczności są teraz badane dopiero po ogłoszeniu upadłości i mogą wpłynąć na długość planu spłaty wierzycieli (od 3 do 7 lat).
Uproszczony tryb postępowania
Wprowadzono również możliwość prowadzenia postępowania w trybie uproszczonym, gdzie aktywność sądu ograniczona została do najważniejszych decyzji. Postępowanie nie powinno trwać dłużej niż 6–8 miesięcy, a wierzytelności zgłaszane są bezpośrednio do syndyka.
Perspektywy na przyszłość
Przewidywane wzrosty liczby postępowań
Analitycy przewidują, że wprowadzone i planowane zmiany mogą spowodować znaczny wzrost liczby ogłaszanych upadłości konsumenckich. Ministerstwo Sprawiedliwości szacuje, że w perspektywie około 5 lat liczba otwartych postępowań może osiągnąć około 30 000 rocznie. Dla porównania, w 2024 roku sądy ogłosiły upadłość 21 187 osób.
Rozwój alternatywnych form oddłużenia
Obok klasycznej upadłości konsumenckiej rozwija się także postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli, które ma charakter restrukturyzacyjny. Dłużnik nie staje się upadłym, ale może zawrzeć układ z wierzycielami, co może pozwolić mu zachować mieszkanie. To rozwiązanie jest szczególnie atrakcyjne dla bardziej zamożnych dłużników.
Podsumowanie
Nadchodzące zmiany w procedurze upadłości konsumenckiej reprezentują kolejny krok w kierunku uproszczenia, przyspieszenia i większej efektywności systemu oddłużeniowego w Polsce. Przerzucenie nadzoru z sądów na wierzycieli, automatyzacja umorzenia zobowiązań oraz ograniczenie środków zaskarżenia mają na celu stworzenie systemu bardziej przyjaznego zarówno dla dłużników, jak i dla całego wymiaru sprawiedliwości.
Te zmiany, w połączeniu z dalszym rozwojem cyfryzacji i systemu KRZ, tworzą wizję nowoczesnej, efektywnej procedury oddłużeniowej, która może skutecznie pomagać obywatelom w wyjściu z trudnej sytuacji finansowej. Jednak sukces reformy będzie zależał od tego, jak dobrze wierzyciele przygotują się do przejęcia nowych obowiązków i jak sprawnie będą funkcjonować nowe systemy informatyczne.
Planowane wejście w życie nowelizacji w trzecim kwartale 2025 roku oznacza, że już wkrótce polscy konsumenci będą mogli skorzystać z jeszcze bardziej dostępnej i efektywnej procedury upadłościowej, która ma szansę stać się wzorcem dla innych krajów europejskich.
